Giriş: Ölüm, Bilgi ve Etik Bir Sorun
Bir sabah uyanıp gözlerimizi açtığımızda, her şeyin yerli yerinde olduğunu düşündüğümüzde, zamanın ne kadar hızlı geçtiğini fark ederiz. Hayatın ve ölümün iç içe geçtiği, anlamın zamanla nasıl şekillendiği soruları da bu anlarda gelir. Diyarbakır Galeria Sitesi’ne dair yazılanlardan birçoğu, bir trajediyi hatırlatıyor. Bir yapı, bir inşa süreci, bir bina… ve arkasında kalan hayatlar. Diyarbakır Galeria sitesinde kaç kişi öldü? sorusu, aslında çok daha derin bir felsefi anlam taşıyor. Bazen ölüm, bir sayının ötesinde anlamlı hale gelir; arkasında yatan toplumsal sorumluluklar, etik yükümlülükler ve insanın bilgiye dair sınırları vardır. Öyleyse, ölümün bir sayıdan daha fazlası olduğuna nasıl karar verebiliriz?
Bu yazıda, Diyarbakır Galeria sitesinde yaşanan olaylar üzerinden etik, epistemoloji ve ontoloji perspektifinden derinlemesine bir inceleme yapacağız. Ölümün sayılarla ifade edilemeyecek kadar karmaşık bir olgu olduğu gerçeğiyle yüzleşeceğiz ve bu soruya yönelik cevapların, felsefi düşüncenin köklü temellerine nasıl dayandığını keşfedeceğiz.
Etik Perspektif: Ölüm ve Sorumluluk
Etik, iyi ve kötü, doğru ve yanlış arasındaki sınırları belirlemeye çalışan bir felsefe dalıdır. Diyarbakır Galeria sitesindeki ölümlerle ilgili konuşurken, belki de en önce sormamız gereken soru: “Kim sorumlu?” Olayın sorumluluğunu kimin üstleneceği, etik ikilemleri beraberinde getiriyor. İnsan hayatı, her zaman, toplumun değer verdiği en yüksek öncelik olarak kabul edilmelidir. Ancak bu değer, her durumda aynı şekilde korunabilir mi?
Aristoteles’in erdem ahlakı anlayışında, bireylerin “iyi” bir yaşam sürmesi için sahip olması gereken erdemlerin en başında toplumsal sorumluluk gelir. Yani, bir toplumun üyeleri, yalnızca kendilerinin değil, çevrelerindekilerin de refahını düşünmelidir. Diyarbakır Galeria’daki gibi bir trajedi, bu sorumluluğun ihmalinin bir sonucu olabilir. Aristo’ya göre, bu tür ihmaller, toplumsal düzene ve insan haklarına olan saygıyı sarsar.
Immanuel Kant ise, bir davranışın ahlaki değerini değerlendirirken “evrensel yasa” kavramına odaklanır. Kant’a göre, bir eylem doğru olabilmesi için, herkesin benzer durumda aynı şekilde davranması gerekir. Eğer bir inşaat projesinde yaşam hakkı ihmal ediliyorsa, bu evrensel ahlaki yasaya aykırıdır. Kant, insanları amaç olarak görür; onları araç olarak kullanmak ahlaki olarak yanlıştır. Dolayısıyla, Galeria’daki olayda, insanların yaşamlarının güvenliğini sağlamak için atılmayan adımlar, Kantçı bir perspektiften kesinlikle etik dışıdır.
Etik İkilemler
Ancak bu tür etik soruların yanıtları çoğu zaman gri alanlarla doludur. Şirketlerin, belediyelerin ve inşaat firmalarının arasında sıkışmış kararlar, ne kadar doğru bir çözüm ortaya koyabilir? Hangi etkenler, bu tür kazaların önlenmesinde etkili olabilir? Sorumluluğun paylaşılması, adaletin sağlanabilmesi açısından önemli bir etik mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir canın kaybı, bir sayıya indirgenemez. Etik açıdan, ölümlerin tüm sonuçları ve bunun üzerindeki toplumsal sorumluluklar çok daha derindir.
Epistemolojik Perspektif: Bilgi ve Gerçeklik Arasında
Epistemoloji, bilginin doğasını, sınırlarını ve geçerliliğini sorgular. Galeria site olayına dair duyduğumuz bilgiler ve bu bilgilerin doğruluğu, epistemolojik bir problem yaratır. Hangi bilgiler doğru kabul edilir? Hangi kaynaklardan alınan veriler güvenilirdir? Diyarbakır Galeria’daki olayda kaybolan hayatlarla ilgili gerçeği öğrenmek, pek çok kişi için karmaşık bir bilgi sürecini içeriyor.
Michel Foucault’nun bilgi ve güç ilişkisini ele alan görüşleri, bu bağlamda oldukça etkileyicidir. Foucault’ya göre, güç, bilgiyle şekillenir ve gerçeği kim kontrol ediyorsa, toplumu da o şekillendirir. Bu bağlamda, Galeria’daki ölümlerle ilgili çıkan haberler ve bilgilere dair toplumsal algılar, güç yapılarını ve medya etkileşimini yansıtır. Birçok kez, gerçeğin derinliklerine inmeye çalışan gazeteciler ve aktivistler, sistem tarafından susturulabilir. Bir olayın “gerçek” olarak kabul edilmesi, toplumsal ve politik bağlamlarla şekillenir.
Thomas Kuhn’un paradigma teorisi, bilimsel gerçeğin zamanla değişebileceğini ve toplumsal kabul süreçlerine göre şekillendiğini savunur. Bir olayı tüm boyutlarıyla anlamak, çoğu zaman sistemin ve toplumun yönlendirdiği bilgi akışlarının ötesine geçmeyi gerektirir. Dolayısıyla, bu tür bir trajediye dair bilgiye nasıl ulaştığımız ve bu bilginin nasıl şekillendiği epistemolojik bir sorundur.
Ontolojik Perspektif: Ölümün Doğası ve İnsan Varlığı
Ontoloji, varlık felsefesi olarak da bilinir ve varlık, yaşam, ölüm gibi en temel soruları sorar. Diyarbakır Galeria sitesi gibi bir yerde yaşanan ölüm, aslında ontolojik bir sorunu da gündeme getirir: Ölüm, varlıklarımızın sonu mudur, yoksa bir şeylerin başlangıcı mı? İnsanlık tarihinin en temel sorusu bu olabilir.
Martin Heidegger’in varlık anlayışı, bu noktada çok anlamlıdır. Heidegger, insanın ölümle yüzleşmesinin, varlık anlayışını derinden etkilediğini savunur. Ölüm, sadece biyolojik bir son değil, aynı zamanda insanın varoluşunu anlaması için bir fırsattır. Diyarbakır Galeria’daki ölümler, birer bireyin varoluşunun sonu değil; belki de toplumsal yapının ne kadar kırılgan olduğunu, insanlık ve ölüm arasındaki ilişkiyi sorgulama fırsatıdır.
Ancak Jean-Paul Sartre’ın varoluşçuluğu, ölümün ve yaşamın anlamının sadece bireyin kendisine ait olduğunu savunur. Bu bakış açısına göre, ölüm, bir insanın yaşamındaki nihai özgürlük noktasını belirler. Bir yaşam, birey tarafından tanımlanır ve bu tanımlama, o bireyin sonuyla birlikte sona erer. Bu bağlamda, Galeria’daki ölümler, belki de sadece bir bina inşaatındaki trajik kazalar değil, aynı zamanda yaşamın anlamını yeniden sorgulayan bir varoluş sorusudur.
Sonuç: Ölümün Ardındaki Anlam
Diyarbakır Galeria sitesinde yaşanan ölümler, yalnızca bir sayıdan öte bir şeydir. Etik, epistemoloji ve ontoloji gibi felsefi alanlar, bu trajediyi anlamada bize yardımcı olabilir. Ölüm, toplumsal sorumluluk, bilgi arayışı ve varlık sorusu gibi boyutlarla ilişkilidir. Bu tür trajediler, sadece bir olayı sorgulamakla kalmaz, aynı zamanda tüm insanlık olarak sorumluluklarımızı, bilgiye dair yaklaşımımızı ve ölümle olan ilişkilerimizi de sorgulamamıza neden olur.
Bu yazıyı okuduktan sonra, kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: Gerçekten ne kadar sorumluyuz? Ölümün sayılarla ifade edilemeyecek kadar değerli olduğu gerçeğiyle yüzleşmek, bizlere nasıl bir farkındalık kazandırır?